Muzeum Narodowe – Pałac Wielkich Książąt Litewskich EN  /   DE  /   FR  /   IT   /   LT  /   RU 
Strona główna  
HISTORIA PAŁACU
Pałac Wielkich Książąt Litewskich w Wilnie

Portret Aleksandra Jagiellończyka
Portret Zygmunta Augusta
Płytowy kafel herbowy z Pogonią z XVI w.
Pałac od stroncy północnozachodniej według F. Smuglewicza z. Ok. 1797 r.
Detal architektoniczny z piaskowca z herbem Wazów
Wapienny detal architektoniczny z XVI w.

W stolicy Litwy wielcy książęta mieli swoje rezydencje na Zamku Górnym i Dolnym. Do przełomu XV i XVI w. główna rezydencja mieściła się na Zamku Górnym, gdzie do dziś zachowały się ruiny gotyckiego pałacu. W XV w. książęta często rezydowali również w Trokach. Przebudowane przez Witolda zamki wileńskie, w których planowano jego koronację, miały podkreślić potęgę państwa litewskiego i wyjątkowy status władcy.

Przypuszczalnie Aleksander Jagiellończyk przeniósł swą siedzibę z Zamku Górnego na Zamek Dolny i zapoczątkował budowę nowożytnego pałacu późnogotyckiego.

Przebudowa rezydencji w stylu renesansowym za Zygmunta Starego została ukończona przed pożarem w 1530 r. Niewątpliwie duży wpływ na dalszy rozwój pałacu miała Bona Sforza. Dążyła ona do przekształcenia wileńskiego pałacu w reprezentacyjną rezydencję Jagiellonów. W tym czasie mogli tu pracować Bartolommeo Berrecci, Benedykt Sandomierzanin oraz niewątpliwie Bernardino Zanobi de Gianotis.

Zygmunt August, ostatni z Jagiellonów, w 1544 r. podjął kolejne inicjatywy budowlane na terenie pałacu. Do dawnej rezydencji dobudowano skrzydło, zwane Pałacem Nowym. Pracami kierował Giovanni Cini, działali tu również Giovanni Maria Mosca Padovano i Filippo Bartolommeo da Fiesole, a także inni mistrzowie pochodzący z wielu krajów Europy Środkowej.

Władcy z dynastii Wazów – Zygmunt i Władysław – również wiele uwagi poświęcali rezydencji wileńskiej. Po pożarze w 1610 r. pałac poddano przebudowie w stylu manierystycznym (prace nadzorowali Peter Nonhart i Wilhelm Pohl). W latach dwudziestych XVII w. rozpoczął się kolejny etap przebudowy pałacu, któremu nadano cechy wczesnobarokowe. W tym samym czasie powstała kaplica św. Kazimierza. Pracami kierował Costante Tencalla, wcześniej współpracujący w Rzymie ze słynnym
architektem Carlo Maderno.

Wiek XVI i pierwsza połowa XVII stulecia – to okres rozkwitu wileńskiej rezydencji wielkich książąt litewskich i królów polskich. Tu przyjmowano poselstwa zagraniczne, kształtowano politykę dynastyczną ostatnich Jagiellonów i Wazów, składane były hołdy lenne, redagowano Statut Litewski, tu była przechowywana Metryka Litewska, odbywały się sądy. Zygmunt August zgromadził tu ogromną bibliotekę, okazałe zbiory obrazów, arrasów, broni, trofeów myśliwskich. Bogatym skarbcem
zachwycał się legat papieski Bernardino Buongiovani. Ozdobny pałac, obok którego założono ogród, stał się ośrodkiem kultury i sztuki renesansowej i wczesnobarokowej.

Sam pałac i jego otoczenie były świadkami jednej z najbardziej romantycznych historii miłosnych – Zygmunta Augusta do Barbary Radziwiłłówny.

Kres okresowi rozkwitu pałacu wileńskiego przyniósł rok 1655. Stolica Litwy została zajęta przez wojska moskiewskie, które rozlokowały się w zamkach, zdewastowały i wyrabowały pałac. Ucierpiał on ponownie w 1661 roku, podczas próby wyparcia wroga z Wilna. Opłakany stan skarbu państwa nie pozwolił na rozpoczęcie odbudowy pałacu. Po rozbiorach Rzeczypospolitej Obojga Narodów administracja rosyjska, w ramach świadomie realizowanej polityki zacierania śladów dawnej państwowości, zainicjowała w latach 1799–1801 wyburzenie istniejących jeszcze murów pałacu. W 1831 r., podczas powstania listopadowego, relikty byłego pałacu ponownie ucierpiały w trakcie kopania rowów fortyfikacyjnych.

Prace archeologiczne na terenie pałacu podjęto na szerszą skalę w 1987 r. W trakcie badań odkryto ponad 300.000 różnych znalezisk. W l. 2000–2001 powzięto uchwały o odbudowie Pałacu Wielkich Książąt Litewskich na Zamku Dolnym w Wilnie. Odbudowę Pałacu postrzegano jako przywrócenie dla świadomości narodowej ważnego symbolu suwerenności państwa litewskiego. W 2009 r. powołano Muzeum Narodowe – Pałac Wielkich Książąt Litewskich. Jest to muzeum o charakterze rezydencji historycznej. W salach Muzeum prezentowane będą ekspozycje stałe, zaaranżowane w częściowo odtworzonych historycznych wnętrzach. Do zadań Muzeum należy również prowadzenie działalności edukacyjnej, kulturalnej (wystawy, koncerty, konferencje) oraz zapewnienie warunków do przeprowadzania imprez państwowych o charakterze reprezentacyjnym.


Najważniejsze daty z dziejów Pałacu Wielkich Książąt Litewskich na Zamku Dolnym w Wilnie

IV–VIII w. w miejscu późniejszego pałacu istniała umocniona drewniana osada

2 poł. XIII–1 poł. XIV w. część osady przekształcono w zamek, wzniesiono najwcześniejsze murowane budowle przedgotyckie i wczesnogotyckie, wiązane z imionami króla Mendoga lub wielkiego księcia Giedymina

1413 wzmianka o przebywaniu w gotyckiej rezydencji na Zamku Dolnym wielkiego księcia Witolda

1495 ceremonia zaślubin Aleksandra Jagiellończyka z Heleną, córką wielkiego księcia moskiewskiego

kon. XV–pocz. XVI w. Aleksander Jagiellończyk przeniósł główną rezydencję z Zamku Górnego na Zamek Dolny, gdzie rozbudował pałac w stylu późnogotyckim

1517 poseł Cesarstwa Rzymskiego zaaranżował małżeństwo Zygmunta Starego z Boną Sforzą, córką księcia Mediolanu

przed 1530 Zygmunt Stary po pożarze rozszerzył rezydencję na Zamku Dolnym i zbudował nowoczesny pałac renesansowy

1529 ceremonia wyniesienia nieletniego Zygmunta Augusta na tron wielkoksiążęcy

1544–1545 w pałacu mieszkała i zmarła Elżbieta Austriaczka, córka cesarza Ferdynanda I, pierwsza żona Zygmunta Augusta (pochowana w katedrze wileńskiej)

po 1544 Zygmunt August rozbudował renesansową rezydencją wielkoksiążęcą, poszerzając ją o tak zwany Pałac Nowy

1562 uroczysty ślub Katarzyny Jagiellonki i późniejszego króla szwedzkiego Jana III Wazy

ok. 1585 Stefan Batory przyjął w pałacu wileńskim nuncjusza Ippolito Aldobrandini, późniejszego papieża Klemensa VIII

po 1610 Zygmunt Waza po pożarze odnowił pałac w stylu manieryzmu północnoeuropejskiego

po 1624 Zygmunt i Władysław Wazowie rozbudowali pałac we wspaniałą rezydencję wczesnobarokową

1636 w pałacu wystawiono pierwszą na Litwie operę Porwanie Heleny (muzyka Marco Scacchi, libretto Virgilio Puccitelli)

1639 książę kurlandzki Jakub Kettler złożył hołd lenny Władysławowi Wazie

1643 w pałacu gościł Waldemar Chrystian, syn króla Danii

1644 w pałacu nagle zmarła Cecylia Renata, córka cesarza Ferdynanda II, pierwsza żona Władysława Wazy (pochowana w katedrze na Wawelu)

1648 Władysław Waza przygotowywał się tu do uroczystego przyjęcia Orderu Ducha Świętego królestwa Francji

1655 zajęcie stolicy Litwy przez wojska moskiewskie, dewastacja i wyrabowanie pałacu

1661 wyparcie wojsk moskiewskich z Wilna i odzyskanie zamków wileńskich ze zdewastowanym pałacem

2 poł. XVII–XVIII w. na obradach sejmików powiatowych szlachta litewska stale zgłaszała żądania odbudowy pałacu

2 poł. XVIII w. w pałacu zamieszkiwali mieszczanie wileńscy, powstały plany dostosowania pałacu dla potrzeb instytucji państwowych

1799–1801 z inicjatywy rządu rosyjskiego wyburzono mury dawnego pałacu wielkich książąt litewskich

1831 obszar dawnego pałacu przekształcono w twierdzę

2 poł. XIX w. po likwidacji umocnień rosyjskich obszar pałacu wyrównano i urządzono park

1987 początek systematycznych badań archeologicznych na terenie pałacu, idea odbudowy dawnej rezydencji wielkoksiążącej

2000–2001 uchwała Sejmu Republiki Litewskiej i zatwierdzenie przez Rząd koncepcji odbudowy Pałacu Wielkich Książąt Litewskich na Zamku Dolnym w Wilnie

2002 początek prac nad odbudową Pałacu

6 lipca 2009 odbyło się symboliczne otwarcie Pałacu Wielkich Książąt Litewskich

 

Tekst Vydas Dolinskas
Zdjęcia: Vytautas Abramauskas, Antanas Lukšėnas


Do góry
Strona główna
© Muzeum Narodowe – Pałac Wielkich Książąt Litewskich