Muzeum Narodowe – Pałac Wielkich Książąt Litewskich EN  /   DE  /   FR  /   IT   /   LT  /   RU 
Strona główna  
WYSTAWY
Jak to było podczas Wielkiej Bitwy... Odsłony Grunwaldu

Diorama Bitwa pod Grunwaldem, T. Popiel,
Z. Rozwadowski, 1910.
Lwowskie Muzeum Historyczne
Portret wielkiego księcia litewskiego Witolda, XVII–XVIII w.
Litewskie Muzeum Sztuki
Portret króla Władysława Jagiełły, kon XVII w.
Klasztor Kanoników Regularnych Laterańskich w Krakowie
Bitwa pod Grunwaldem, miniatura w kronice D. Schillinga, XV w.
Burgerbibliothek w Bernie
Model pomnika Grunwaldzkiego, F. K. Black według rzeźby A. Wiwulskiego, po 1939.
Muzeum Historyczne Miasta Krakowa
Chorągiew większa wielkiego mistrza, z Banderia Prutenorum J. Długosza,
XV w.
Kraków, Biblioteka Jagiellońska
Anonimowy list (księcia lub dowódcy wojskowego) do wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego, 1411–1413.
Tajne Archiwum Państwowe Pruskiego Dziedzictwa Kulturowego
W. Kossak, S. Tondos. Pocztówka jubileuszowa, Kraków, 1910.
Zamek Królewski na Wawelu – Państwowe Zbiory Sztuki

Międzynarodowa wystawa w 600. rocznicę bitwy pod Grunwaldem (1410–2010)

10 listopada 2010 – 30 stycznia 2011
Pałac Radziwiłłów, ul. Vilniaus 22, Wilno


Międzynarodowa wystawa „Jak to było podczas Wielkiej Bitwy... Odsłony Grunwaldu” – zorganizowana z okazji 600-lecia historycznej bitwy, której wynik przesądził o losach Litwy, Polski i całego regionu Europy – jest jedną z ostatnich imprez kończących obchody roku jubileuszowego, jednym z ostatnich wydarzeń kulturalnych uświetniających obchody tej rocznicy na Litwie. Prezentowana wystawa, będąca wynikiem współpracy pomiędzy muzeami z Litwy, Polski i Ukrainy, przy udziale naukowców i animatorów kultury z Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Szwecji i Czech, świadczy o kultywowaniu wspólnej pamięci historycznej Litwinów, Polaków, Ukraińców i innych narodów związanych tradycją grunwaldzką, o możliwościach przezwyciężenia stereotypów z przeszłości, o potrzebie kontaktów w dobie obecnej, jak też o nadziei na przyszłą wspólnotę w zjednoczonej Europie.

Ideą twórców wystawy było skupienie się nie tyle na historii bitwy grunwaldzkiej, przyczynach wojny z zakonem krzyżackim, przebiegu bitwy czy jej skutkach, ile na fenomenach pamięci historycznej, związanych ze wspólnym zwycięstwem zjednoczonych wojsk Wielkiego Księstwa Litewskiego i Królestwa Polskiego, znakach zwycięstwa, różnych formach i sposobach ich utrwalania od wieku XV do naszych dni, jak też na wizerunku historycznym bohaterów spod Grunwaldu w tradycji historiograficznej, w literaturze i sztuce.

Pomysł zorganizowania wystawy w Wilnie zrodził się przed kilkoma laty, przy okazji omawiania wraz z kierownictwem Zamku Królewskiego na Wawelu – dyrektorem prof. Jan K. Ostrowskim i wicedyrektorem Jerzym T. Petrusem – możliwości współpracy przy realizacji wspólnych projektów muzealnych, wystawowych, naukowych i in. W 2009 r., po pomyślnym zrealizowaniu wystawy „Wawel w Wilnie. Od Jagiellonów do końca Rzeczypospolitej Obojga Narodów”, zorganizowanej w ramach obchodów Tysiąclecia Litwy, postanowiono też wspólnie uczcić 600. rocznicę bitwy pod Grunwaldem podobnymi, ale nie identycznymi wystawami w Krakowie i Wilnie. W okresie od 15 lipca do 30 września 2010 r. w Zamku Królewskim na Wawelu była czynna wystawa „Na znak świetnego zwycięstwa. W sześćsetną rocznicę bitwy pod Grunwaldem”, której uroczystego otwarcia dokonali przywódcy Polski i Litwy – Bronisław Komorowski i Dalia Grybauskaitė. Krakowska wystawa stała się inspiracją do stworzenia zaplanowanej w Wilnie wystawy „Jak to było podczas Wielkiej Bitwy... Odsłony Grunwaldu”. Z Krakowa sprowadzono blisko 80 eksponatów, na obu wystawach oraz w ich katalogach wykorzystano wiele tych samych materiałów ikonograficznych. Jednak wileńska wystawa została wzbogacona i poszerzona o litewskie odsłony pamięci Grunwaldu, przechowywane na Litwie znaki historycznego zwycięstwa – ponad 200 eksponatów. Symboliczne, że wystawa w Wilnie także jest objęta honorowym patronatem – Ministra Kultury Republiki Litewskiej Arūnasa Gelūnasa i Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej Bogdana Zdrojewskiego, kontynuujących tradycję zapoczątkowaną w Krakowie przez prezydentów obu państw.

Jednym z najwspanialszych eksponatów wystawy w Wilnie, podobnie jak w Krakowie, jest monumentalna diorama „Bitwa pod Grunwaldem”, stworzona przez Tadeusza Popiela i Zygmunta Rozwadowskiego (w Wilnie będzie eksponowana od 10 listopada do 5 grudnia 2010 r.). Prezentacja tego obrazu w roku 1910 była – obok uroczystości odsłonięcia pomnika Antoniego Wiwulskiego – głównym punktem krakowskich obchodów 500. rocznicy bitwy pod Grunwaldem. Obraz jest dziś własnością Lwowskiego Muzeum Historycznego (Ukraina). W odróżnieniu od „Bitwy pod Grunwaldem” (1878), pędzla genialnego malarza nurtu historyzmu Jana Matejki, diorama w mniejszym stopniu indywidualizuje uczestników bitwy i postacie historyczne, skupiając się na oddaniu wrażenia decydującej bitwy. O trwających przed stu laty przygotowaniach do obchodów rocznicowych przypominają prezentowane w Wilnie obrazy o tematyce grunwaldzkiej, namalowane przez Jana i Tadeusza Styków (1909, 1937), obecnie przechowywane w Muzeum Wojskowym im. Witolda Wielkiego w Kownie (obrazy te były szkicami do niezrealizowanej panoramy, która miała być udostępniona w krakowskim Barbakanie w 1910 r.). Obchody 500. rocznicy grunwaldzkiego triumfu zostawiły po sobie trwały ślad w postaci okolicznościowych publikacji i pamiątek. Towarzyszą im na wystawie fotografie z uroczystości odbywających się w 1910 roku w Krakowie i Wilnie. Podczas przygotowywania wystawy stwierdzono zdumiewający fakt: w 1910 roku na Litwie etnicznej oraz na emigracji w USA ogłoszono ponad 200 publikacji i pomniejszych wzmianek na temat Grunwaldu w językach litewskim, polskim, rosyjskim i białoruskim. Litwini i Polacy złożyli też wieńce przed pomnikiem Witolda w katedrze wileńskiej. Symbolicznym znakiem tego czasu, będącym zarazem świadectwem zniszczeń dziedzictwa kulturowego podczas II wojny światowej i stosunku Niemiec nazistowskich do tradycji zakonu krzyżackiego, jest prezentowany na wystawie jedyny ocalały fragment pomnika Grunwaldzkiego A. Wiwulskiego, zburzonego przez Niemców w 1939 r. – głowa wielkiego księcia litewskiego Witolda. Wśród eksponatów jest też oryginalny gipsowy model pomnika Grunwaldzkiego, wykonany według projektu A. Wiwulskiego.

Rok 1910 był szczytowym momentem przywracania pamięci o grunwaldzkim zwycięstwie, jednak na wystawie starano się przedstawić dzieło utrwalania pamięci o tej historycznej bitwie od chwili jej zakończenia. Pokrótce przedstawiono historię wojny z zakonem krzyżackim, przebieg bitwy pod Grunwaldem, znaczenie zjednoczenia sił litewskich i polskich w następstwie układu w Krewie z 1385 r. Obok schematów bitwy wystawiono broń z czasów Grunwaldu i inne znaleziska archeologiczne, kroniki zakonu krzyżackiego z dawnych zbiorów królewieckich, fotograficzne panoramy pól grunwaldzkich z ruinami kaplicy wzniesionej przez Krzyżaków po bitwie w miejscu śmierci wielkiego mistrza, dawną ikonografię bitwy i jej bohaterów – Jagiełły i Witolda, jak też kopie i edycje dzieła Jana Długosza Banderia Prutenorum. Prezentowane są również dwa oryginalne portrety Jagiełły i Witolda (kon. XVII – pocz. XVIII w.), jedne z najstarszych zachowanych, obecnie przechowywane w Krakowie i Wilnie – na dowód historycznych związków łączących dawne stolice Polski i Litwy. Zjednoczenie sił litewskich i polskich symbolizuje rzeźba z białego marmuru „Jagiełło i Jadwiga”, dłuta Tomasza Oskara Sosnowskiego, wykonana w 1852 r. w Rzymie. Fakt zastosowania manewru odwrotu wojsk litewskich spod Grunwaldu, który przesądził o wyniku bitwy, poświadcza faksymile listu napisanego ok. 1411–1413 r., przechowywanego obecnie w archiwum w Berlinie. Przedstawiono również świętych patronów Litwy i Polski – krakowskiego biskupa i męczennika św. Stanisława oraz św. Kazimierza Królewicza, uwydatniając ich rolę w zwycięstwach wojennych; obok zaprezentowano wizerunek św. Brygidy Szwedzkiej, która przepowiedziała upadek zakonu krzyżackiego.

Na wystawie akcentowane są tradycje czczenia króla Polski i najwyższego księcia Litwy Władysława Jagiełły w katedrze krakowskiej oraz wielkiego księcia litewskiego Witolda w katedrze wileńskiej, znaki pamięci o tych bohaterach bitwy pod Grunwaldem (rekonstrukcje elementów kaplicy Jagiełłowej w katedrze krakowskiej, model cenotafu Witolda stworzony przez Vincasa Grybasa). Eksponowane cymelia wydawnicze z XVI–XVIII w. (Latopis litewski – tzw. kronika Bychowca, dzieła Jana z Wiślicy, Macieja Miechowity, Marcina Bielskiego, Marcina Kromera, Macieja Stryjkowskiego, Jana Radwana, Wojciecha Wijuka Kojałowicza i in.) pozwalają prześledzić transformacje pamięci o triumfie grunwaldzkim, poznać różne interpretacje przebiegu i znaczenia bitwy, wynikające z tradycji narodowych. XIX-wieczne pozycje historiograficzne i literackie o tematyce grunwaldzkiej reprezentują dzieła Juliana Ursyna Niemcewicza, Simonasa Daukantasa (Szymona Dowkonta), Teodora Narbutta, Józefa Ignacego Kraszewskiego, Henryka Sienkiewicza, edycje źródeł historycznych Georga Voigta, Adama Tytusa Działyńskiego i in.

Wiele uwagi poświęcono badaniom naukowym nad zwycięstwem grunwaldzkim w XX w. Na wystawie prezentowane są oryginalne studia autorów litewskich (np. Vydūnas, J. Gabrys-Paršaitis, B. Dundulis, M. Jučas), polskich (H. Łowmiański, S. M. Kuczyński, M. Biskup), niemieckich (M. Oehler, J. Pfitzner) oraz innych badaczy (W. Łastouski, W. Urban). Dzieła te, poświęcone zarówno samej bitwie, jak i jej bohaterom – Jagielle i Witoldowi, wywarły decydujący wpływ na ukształtowanie się obrazu bitwy. Osobno warto wspomnieć o pracach Svena Ekdahla, szwedzkiego uczonego mieszkającego w Niemczech, gdyż właśnie ten badacz znalazł wspomniany list z l. 1411–1413, potwierdzający świadomy manewr odwrotu wojsk litewskich dowodzonych przez Witolda. Do ukształtowania się obrazu Grunwaldu w litewskiej pamięci narodowej znacząco przyczyniła się wizja bitwy przedstawiona na obrazie Jana Matejki „Bitwa pod Grunwaldem” (1878), podkreślająca rolę Witolda. W okresie międzywojennym na Litwie powstało aż kilka kopii obrazu J. Matejki, a jedna z nich – zrealizowana w roku 1927 przez Juozasa Ignatavičiusa – jest prezentowana na tej wystawie. Warto dodać, że ekspozycja oryginału „Bitwy pod Grunwaldem” J. Matejki w roku 1999 na Litwie spotkała się z ogromnym zainteresowaniem – w ciągu kilku miesięcy w Muzeum Sztuki Użytkowej obraz obejrzało około 200 tys. osób. Wystawa prezentuje też nowe i niezwykłe formy utrwalania pamięci o triumfie grunwaldzkim w XX–XXI w. na Litwie: w nazwach klubów – koszykarskiego i piłkarskiego oraz różnych wyrobach. Nawiązując do tradycji historycznej bitwy, mecze drużyny koszykówki „Žalgiris” z Kowna z wojskowym klubem sportowym całego Związku Sowieckiego CSKA, rozgrywane w końcu XX w., były na Litwie pojmowane i traktowane m.in. jako opór małego, nie rezygnującego z ideałów wolności kraju i narodu wobec imperium.

Istotnym dopełnieniem ekspozycji są chorągwie krzyżackie, zrekonstruowane w kilku etapach w latach 1937–2009 z inicjatywy Zamku Królewskiego na Wawelu. Są to kopie trofeów grunwaldzkich, materialne znaki zwycięstwa, których wartość i znaczenie dla utrwalania pamięci historycznej tak jasno pojmował J. Długosz, apelując o odtworzenie grunwaldzkich sztandarów po ich fizycznym unicestwieniu przez czas. Część trofeów grunwaldzkich miała również trafić do katedry wileńskiej, jednak – inaczej niż w Krakowie – nie zachowały się ani chorągwie, ani ich rysunki.

Te aspekty pamięci o zwycięstwie pod Grunwaldem, których nie można było pokazać na wystawie w postaci zabytków materialnych, analizują teksty wprowadzające do obszernego katalogu wystawy, poszerzające i uzupełniające grunwaldzkie konteksty. Mečislovas Jučas i Sven Ekdahl w swoich artykułach przedstawiają w kolejności chronologicznej najważniejsze wydarzenia walk pod Grunwaldem, przypominają o znaczeniu manewru Litwinów. Temat Grunwaldu w sztuce XV–XVIII w. uogólnia Marek Walczak, natomiast jego realizacje na gruncie litewskim w XIX–XX w. omawia Vidmantas Jankauskas. Jerzy T. Petrus i Dalia Tarandaitė prezentują rozwój ikonografii Jagiełły i Witolda. Artykuły Krzysztofa J. Czyżewskiego, Gintautasa Žalėnasa i Vydasa Dolinskasa omawiają tradycje katedr – krakowskiej i wileńskiej – jako miejsc przechowywania i utrwalania pamięci o triumfach wojennych Polski i Litwy oraz bohaterach spod Grunwaldu. Uwagi S. Maslauskaitė dotyczą postaci św. Kazimierza jako orędownika wojsk litewskich i polskich. Ukształtowany w historiografii i literaturze pięknej XV–XX w. obraz Grunwaldu analizują Eugenija Ulčinaitė, Darius Kuolys i Viktorija Daujotytė-Pakerienė. Dzieje chorągwi zdobytych pod Grunwaldem oraz ich rekonstrukcje omawia tekst Magdaleny Piwockiej. Obchody uroczystości jubileuszowych w roku 1910 stały się tematem artykułów Agnieszki Janczyk i Aidy Grybienė. Tradycję pamięci Grunwaldu na Litwie podsumowuje Rimvydas Petrauskas.


Wystawa pod patronatem
Ministra Kultury Republiki Litewskiej Arūnasa Gelūnasa i
Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej Bogdana Zdrojewskiego

Organizatorzy wystawy:
Muzeum Narodowe – Pałac Wielkich Książąt Litewskich
Zamek Królewski na Wawelu – Państwowe Zbiory Sztuki
Litewskie Muzeum Sztuki
Biblioteka Litewskiej Akademii Nauk im. Wróblewskich
Muzeum Wojskowe Witolda Wielkiego
Instytut Polski w Wilnie

Koncepcja i scenariusz wystawy
Jerzy T. Petrus, Krzysztof J. Czyżewski, Agnieszka Janczyk,
Vydas Dolinskas, Birutė Verbiejūtė, Marijus Uzorka

Plan ekspozycji
Romualdas Budrys

Kuratorzy wystawy
Marijus Uzorka, Birutė Verbiejūtė

Koordynatorzy wystawy
Vytenis Bialopetravičius, Eduardas Brusokas, Paulius Bugys, Rima Cicėnienė, Eglė Montvilaitė, Barbara Orszewska, Ojcumiła Sierdzka-Malec

Przygotowanie konserwatorskie eksponatów
Zamek Królewski na Wawelu – Państwowe Zbiory Sztuki,
kierownik Ewa Wiłkojć
Centrum Konserwatorskie im. Pranasa Gudynasa przy Litewskim Muzeum Sztuki,
kierownik Jūratė Senvaitienė
Muzeum Wojskowe Witolda Wielkiego w Kownie
Muzeum Narodowe – Pałac Wielkich Książąt Litewskich,
kierownik Jurgita Kalėjienė

Eksponaty wypożyczone na wystawę pochodzą ze zbiorów:
Zamek Królewski na Wawelu – Państwowe Zbiory Sztuki (Polska)
Muzeum Historyczne Miasta Krakowa (Polska)
Klasztor Kanoników Regularnych Laterańskich w Krakowie (Polska)
Lvivskyj Istoryčnyj Muzej (Ukraina)
Biblioteka Litewskiej Akademii Nauk im. Wróblewskich
Vytauto Didžiojo karo muziejus (Litwa)
Lietuvos dailės muziejus (Litwa)
Vinco Grybo memorialinis muziejus (Litwa)
Vilniaus universiteto biblioteka (Litwa)
Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka (Litwa)
Nacionalinis muziejus Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės valdovų rūmai (Litwa)

Ilustracje wypożyczone na wystawę pochodzą ze zbiorów:
Staatsbibliothek zu Berlin – Preuβischer Kulturbesitz (Niemcy)      
Geheimes Staatsarchiv Preuβischer Kulturbesitz (Niemcy)
Burgerbibliothek Bern (Szwajcaria)
Sächsische Landes-, Staats- und Universitätsbibliothek (Niemcy)
Muzeum Historyczne Miasta Gdańska (Polska)
Universitäts- und Landesbibliothek für Tirol in Innsbruck (Austria)
Biblioteka Jagiellońska w Krakowie (Polska)
Archiwum i Biblioteka Krakowskiej Kapituły Katedralnej (Polska)
Muzeum Narodowe w Krakowie (Polska)
Archiwum Państwowe w Krakowie (Polska)
Biblioteka Książąt Czartoryskich w Krakowie (Polska)
Katedra na Wawelu (Polska)
Skarbiec Katedry na Wawelu (Polska)
Kościół p.w. Wniebowzięcia NMP Zwycięskiej (Polska)
Kościół Brygidek w Lublinie (Polska)
Kolegiata w Opatowie (Polska)
Muzeum Diecezjalne w Sandomierzu (Polska)
Katedra w Sandomierzu (Polska)
Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu (Polska)
Archiwum Akt Nowych w Warszawie (Polska)
Muzeum Narodowe w Warszawie (Polska)
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie (Polska)
Lietuvos nacionalinis muziejus (Litwa)
Lietuvos naujienų agentūra ELTA
Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu (Polska)

Sponsorzy wystawy:

                 

Patronat medialny:

              


Pałac Radziwiłłówrrr, ul. Vilniaus 22, Wilno

Godziny otwarcia
Wtorek – sobota 11.00–18.00
W niedziele oraz dni poprzedzające święta państwowe 12.00–17.00
W poniedziałki i dni świąteczne nieczynne

Zamawianie wycieczek i lekcji muzealnych tel. +370 5  262 0007


 

Do góry
Strona główna
© Muzeum Narodowe – Pałac Wielkich Książąt Litewskich